Onder de noemer ‘Revival Dood/Leven’ wijdt Zicht op Maastricht een cultureel programma aan het tweehonderdjarig bestaan van de Algemene Begraafplaats aan de Tongerseweg.

Als onderdeel van het programma wordt op zondag 2 december de documentaire ‘Forever’ in Lumière Cinema vertoond, een film over de mysterieuze schoonheid en kalmte van de beroemde Parijse begraafplaats Père-Lachaise.

Voorafgaand aan de filmvoorstelling zal historicus Jac van den Boogard in gesprek gaan met Servé Minis, de auteur van het boek ‘Als de stemmen zwijgen, spreken de stenen’. Onderwerp van het gesprek zijn de diverse kunstenaars en grafmonumenten van Maastrichtse kunstenaars op de algemene begraafplaats aan de Tongerseweg.

Forever

FOREVER is een film over een plek waar schoonheid eeuwig voortleeft, waar liefde en dood samenleven: de Parijse begraafplaats Père-Lachaise. Onder de grond van één van ’s werelds mooiste begraafplaatsen ligt een indrukwekkend gezelschap van kunstenaars uit diverse tijdperken verspreid.

De film van Heddy Honigmann (HET ONDERGRONDS ORKEST, CRAZY) laat de mysterieuze schoonheid, kalmte en troostende werking van deze bijzondere begraafplaats zien, die niet alleen een laatste rustplaats is voor de doden, maar vooral een troostpark voor de levenden.

Praktisch

Datum: zondag 2 december 14.00

Tickets: € 8,50 (regulier), € 7,50 (65+), € 7,- (pashouders van Lumière), € 6,50 (studenten).

Locatie: Lumière Cinema, Bogaardenstraat 40B , Maastricht

Reserveren: 043-3214080 / www.lumiere.nl

Urnen galerij Sint Pieter boven

Zicht op Maastricht – de culturele biografie van Maastricht –  presenteert  vanaf vandaag, 1 november, tot en met oudejaarsdag  op diverse locaties de ‘Revival Dood/Leven’;  een levendig programma rondom de expositie ‘’De Tongersepoort oet. Tweehonderd jaar Algemene Begraafplaats.”

De tentoonstelling ‘De Tongersepoort oet. Tweehonderd jaar Algemene Begraafplaats’ geeft een beeld van het ontstaan en de groei van de algemene begraafplaats aan de Tongerseweg en gaat in op de gebruiken en rituelen rondom de dood, herdenken en crematie.  De expo is tot 28 december 2012 van dinsdag t/m vrijdag te bezoeken in het Historisch Centrum Limburg (Sint Pieterstraat 7, Maastricht).  Openingstijden 9.30 – 17.00 uur.  De toegang is gratis.

Programma Revival DoodLeven

1 november 2012

Referaat door pastoor A. Kurris van de Onze-Lieve-Vrouwekerk over rituelen en devotionele gebruiken bij doodgaan en begraven in de rooms katholieke kerk. De katholieke kerkelijke uitvaart is omgeven met veel indrukwekkende rituelen en liturgische teksten rond Allerzielen en de uitvaartliturgie. Pastoor Kurris zal in zijn causerie betreffende de kerkelijke uitvaart vooral ook ingaan op de (hoopvolle) betekenis van al die rituelen.

Aanvang 20.00 uur in de crypte van ‘Slevrouwe’, ingang Merode kapel (Sterre der Zee kapel) a.h.

Onze-Lieve-Vrouweplein, Maastricht. Toegang gratis.

1 november t/m 31 december 2012

Buitenexpositie van een zestal bijzondere schilderijen die kunstenares Esther de Bont in 2009 vervaardigde. De kunstenaar heeft zich laten inspireren door de overbekende instrumenten van de dood: de zeis en de zandloper.

De werken worden aan de buitenkant van de Hoofdwacht op het Vrijthof geëxposeerd en gaan een versmelting aan met het monumentale gebouw. Daarmee wordt hun sterke band met deze plek aangegeven. De Hoofdwacht staat immers bovenop een voormalige begraafplaats. In de middeleeuwen werden pelgrims, die overleden tijdens hun tocht naar het graf van Servatius, hier begraven. Aangezien de Hoofdwacht (gebouwd omstreeks 1740) geen kelders heeft,  is het niet ondenkbeeldig dat de graven nog altijd onder het historische gebouw aanwezig zijn. De schilderijen van Esther, zo zegt BV Limburg,  maken de fascinerende ‘genius loci’ van deze plek voor de beschouwer zichtbaar.

22 november 2012

Referaat door de heer Richard Vervoorn, dominee van de Nederlands Gereformeerde Gemeente, over de gebruiken en rituelen rond doodgaan en begraven. Zijn uitgangspunt is de uitvaartplechtigheid in de protestantse traditie in het algemeen en meer gespecialiseerd voor de Gereformeerde Nederlandse kerk.

Het referaat vindt plaats in de Waalse kerk, Sint Pieterstraat 6, Maastricht, aanvang: 20.00 uur. Toegang gratis.

29 november 2012

Referaat (en rondleiding) in de synagoge door rabbijn Yakov Schapiro over rituelen bij doodgaan en begraven in de Joodse religieuze traditie.  Het referaat wordt gevolgd

De Hoofdwacht op het Vrijthof

door een korte wandeling en inleiding over de Joodse geschiedenis van Maastricht door Raymond Glaser. We wandelen naar een 17e eeuws gebouwtje op het voormalig Sphinxterrein, dat wellicht diende voor de rituele wassing van de Joodse overledenen bij de Joodse begraafplaats op dit voormalig fabrieksterrein. Aanmelden verplicht info@bv-limburg.eu of tel: 043-3100377, maximaal 45 deelnemers. Aanvang 19.00 uur in de synagoge,  Capucijnengang 2, Maastricht. Toegang gratis

2 december 2012

Filmvoorstelling: ‘Forever’, een film van Heddy Honigmann (2006). Een bijzondere documentaire over de Parijse begraafplaats Pere Lachaise waar nabestaanden op zoek zijn naar rust, vrede en inspiratie. Thema van deze documentaire is in essentie: de kunst stijgt uit boven de dood. Daarin ligt de schakel met het Pere Lachaise van Maastricht, de begraafplaats aan de Tongerseweg. Voorafgaand aan de filmvoorstelling zal interviewer Jac van den Boogard de auteur van het boek ‘Als de stemmen zwijgen, spreken de stenen’, Serve Minis, bevragen over diverse kunstenaars en grafmonumenten van Maastrichtse kunstenaars op de algemene begraafplaats aan de Tongerseweg.

Lumiere Cinema Filmhuis Maastricht, Bogaardenstraat 40 b, Maastricht.

Toegang reguliere toegangsprijs: Euro 8,50;

65+ Euro 7.50; Studenten Euro 6,50; Filmhuispashouders: 7.00 euro

Voor meer info, zie www.bv-limburg.eu en www.zichtopmaastricht.nl .

De eerste lezing van het nieuwe seizoen 2012-2013 van LGOG Maastricht vindt plaats op maandag 1 oktober. Inmiddels traditiegetrouw om 20.00 in Stayokay (Maasboulevard 101). In de lezing neemt spreker Servé Minis de aanwezigen mee in de geschiedenis van de Algemene Begraafplaats aan de Tongerseweg.

Verscholen achter een hoge muur ligt aan de Tongerseweg een groene oase van ruim veertien hectaren groot. In twee eeuwen zijn hier 40.000 Maastrichtenaren begraven: moeders en kinderen; gouverneurs en gouvernantes; schilders en schrijvers; soldaten en oorlogsslachtoffers. 

Ook de graven van de fine fleur van Maastricht zijn er te vinden: Guus en Fons Olterdissen, Jos Endepols en de Piele Hameleers. Rond de ererotonde van de burgemeesters liggen de overleden burgervaders uit de twintigste eeuw, maar ook minister Johannes van den Bergh en Louis Regout: de stichter van de porseleinfabriek Mosa vonden op diezelfde rotonde hun laatste rustplaats. 

Onlangs verscheen een rijk geïllustreerde gids van de hand van de spreker en fotograaf Jim Evelein: Als de Als de stemmen zwijgen spreken de stenen. Gids voor de Algemene Begraafplaats van Maastricht (1812-2012). Minis licht toe: “De Algemene Begraafplaats aan de Tongerseweg viert dit jaar zijn 200-jarig bestaan. Daar worden de herinneringen aan onze voorouders levend gehouden in verstilde grafmonumenten met mysterieuze inscripties en symbolische voorstellingen. Als een versteend familiealbum bewaart deze dodentuin de geschiedenis van onze stad…”
Grafkapellen, tombes en hardstenen zerken staan verscholen tussen cipressen en buxushagen. Op de begraafplaats staan opvallend veel bomen en planten die in de winter groen blijven. Ze staan symbool voor het eeuwige leven, als tegenhanger van de vergankelijkheid van een mensenleven. Op sommige kruispunten staan nog exemplaren van de treurberken, die honderd jaar geleden zijn aangeplant om mee te treuren met de nabestaanden.

Dit jaar bestaat de Algemene Begraafplaats aan de Tongerseweg in Maastricht 200 jaar. Deze begraafplaats werd in 1812 aangelegd en het is daarmee een van de oudste algemene begraafplaatsen van ons land. Net als het Parijse kerkhof van Père Lachaise biedt de Maastrichtse begraafplaats een fantastische combinatie van cultuur, natuur en geschiedenis. Als een versteend familiealbum bewaart deze dodentuin de geschiedenis van de stad. 

Bij gelegenheid van het 200-jarig bestaan komt er een boek en een tentoonstelling over deze monumentale Maastrichtse begraafplaats. Op zaterdag 8 september worden boek en tentoonstelling gepresenteerd bij boekhandel Selexyz Dominicanen. Aanvang 17.00 uur. 

Het boek: Als de stemmen zwijgen, spreken de stenen 

Als de stemmen zwijgen, spreken de stenen – Gids voor de Algemene Begraafplaats van Maastricht – (1812-2012) is de titel van de nieuwste uitgave van de stichting Veldeke Mestreech. Het boek is rijk geïllustreerd en bevat maar liefst 400 pagina’s. U kunt het als gids gebruiken, waarmee u als bezoeker op de begraafplaats gemakkelijk de meest bijzondere grafmonumenten kunt terugvinden. 

De auteur Servé Minis en fotograaf Jim Evelein hebben de bijzondere graven geïnventariseerd en gedocumenteerd. Er worden biografische gegevens van de overledenen beschreven en per monument worden ook beschrijvingen met foto’s van die graven geboden. Naast een schat aan informatie is deze gids ook een voortreffelijke hulp bij het terugvinden van grafmonumenten. 

We vinden zo de graven van Guus en Fons Olterdissen, Henri Jonas en de Piele Hameleers.

Rond de ererotonde van de burgemeesters liggen de overleden burgervaders uit de twintigste eeuw, maar ook minister Johannes Grégoire van den Bergh en Louis Regout, de stichter van de porseleinfabriek Mosa. Elders herinneren de oorlogsgraven van tientallen burgerslachtoffers aan een trieste episode uit onze geschiedenis. Op de begraafplaats staan veel bijzondere bomen en planten die in de winter groen blijven. Ze staan symbool voor het eeuwige leven, als tegenhanger van de vergankelijkheid van een mensenleven. Op sommige kruispunten zien we nog exemplaren van de treurbomen, die honderd jaar geleden zijn aangeplant om mee te treuren met de nabestaanden. Zo is deze begraafplaats ook een rustgevende natuurtuin waar je prachtige wandelingen kunt maken. 

Deze publicatie omvat naast een algemene historische inleiding ook meerdere hoofdstukken die zeer overzichtelijk per vak de bijzondere graven becommentariëren. Het maatschappelijk belang van de overledenen en de cultuurhistorische waardering van het grafmonument hebben de keuze van de selectie in deze gids bepaald. Aan het einde van de gids is een wandelroute opgenomen langs de graven van prominente Maastrichtenaren uit ons verleden: de fien fleur vaan Mestreech. 

De tentoonstelling: Au Clair de la Lune 

Met de boekpresentatie vangt ook een nieuwe tentoonstelling aan bij Selexyz Dominicanen: Au Clair de la Lune met foto’s van Connie Akkermans en Vera Vondenhoff. Midden in de nacht in het schijnsel van de maan en de sterren fotografeerden zij de eeuwenoude grafmonumenten op de begraafplaats Tongerseweg. 

In de nachtelijke uren is de verstilde begraafplaats nog stiller dan overdag. De dichte duisternis zorgt voor een mysterieuze sfeer: her en der flakkert nog een klein devotiekaarsje, hoge cipressen wiegen in de wind, waarbij de taaie takken zachtjes kreunen. Of is het iets anders… De duisternis laat de oren beter horen en de ogen beter zien. Plots voel je aanwezigheid van… een jonge moeder die overleed in het kraambed, een kindje dat verongelukt is, een broer die gemist wordt door zijn zus. Verdrietige verhalen, maar ook een eerbetoon aan de overledene. Of een dankwoord, vereeuwigd op prachtige grafstenen. 

Connie Akkermans en Vera Vondenhoff zijn werkzaam bij de Gemeente Maastricht en lid van de Fotogroep Anders Belicht.

De Mestreechter Operètte Vereiniging zal op zaterdag 7 april een eerbetoon brengen aan Fons Olterdissen en Guus Olterdissen op de Algemene Begraafplaats van Maastricht aan de Tongerseweg.

De gebroeders Olterdissen zijn de makers van de “kemikken opera”Trijn de Begijn, die vanaf donderdag 12 april in een grootschalige nieuwe productie te zien zal zijn in het Theater aan het Vrijthof.

In 2012 is het precies 100 jaar geleden dat de “kemikken opera in 3 aktes” Trijn de Begijn van de gebroeders Olterdissen voor het eerst werd opgevoerd. Trijn de Begijn was, na De Kaptein vaan Köpenick uit 1907, de tweede “kemikken opera” van Fons Olterdissen (1865-1923). Net als bij de Köpenick  heeft de oudere broer van Fons, Guus Olterdissen (1860-1942), de (bestaande) melodieën uitgezocht en gearrangeerd. Ook componeerde hij de muziek van het slotkoor van de opera Hoera! Vivat! Mestreech!, dat later uitgroeide tot het officiële volkslied van Maastricht. 

Trijn de Begijn: De notarisfamilie Vaan Kriekelezaank is ten einde raad. Mevrouw kan opeens niet meer spreken en het vermoeden is dat zij ernstig ziek is. De notaris besluit om een waarzegster te raadplegen: Trijn de Begijn. Haar advies luidt: mevrouw moet ‘klie’ (klaver) gaan eten in Bechuanaland. Dit wordt het begin van een avontuurlijke reis die de familie Vaan Kriekelezaank en Trijn van Zuid-Afrika, via de Noordpool terugbrengt naar ‘Mestreech’.

Ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van deze ‘kemikken opera’ presenteert de Mestreechter Operètte Vereiniging een nieuwe, feestelijke productie van Trijn. Een sprookjesopera waar zin en onzin door elkaar lopen. Kemikken opera in drie aktes, Maastrichts gesproken.

Uit respect en uit dankbaarheid voor de creatie van de gebroeders Olterdissen, zal het gezelschap op zaterdag 7 april 2012 om 15.00 uur een eerbetoon aan hen brengen op de Algemene Begraafplaats van Maastricht aan de Tongerseweg. Op het oude gedeelte van het kerkhof aldaar liggen de gebroeders Olterdissen begraven. Bij hun graf zal de titelvertolkster van de opera Trijn de Begijn, Antonia van der Beesen, samen met Fer Schiffelers in hun theaterkostuum een krans leggen. De bekende tekstschrijver en “kemediespeuler” Phil Dumoulin zal een toespraak houden en bekend maken dat de Mestreechter Operètte Vereiniging de Olterdissenbank – een zitbank tegenover het graf van Fons en Guus – zal gaan opknappen.

Het koor van de Mestreechter Operètte Vereiniging onder leiding van dirigent Ben Perry zal de plechtigheid vocaal opluisteren. Aansluitend zal door de familie Vaan Kriekelezaank  een bloemenhulde worden gebracht bij het graf van de Maastrichtse theatermaker en Olterdissen-biograaf Huub Noten, die samen met Phil Dumoulin verantwoordelijk is voor de bewerking van de nieuwe productie van Trijn de Begijn.

De voorstellingen van Trijn de Begijn zijn van 12 t/m 14 april en van 2 t/m 6 mei 2012 in het Theater aan het Vrijthof.