De elfde van de elfde. Een typisch Limburgse cultuuruiting?
Voor het eerst wordt Limburg historisch, taalkundig en cultureel aan een internationaal wetenschappelijk publiek gepresenteerd.
De Limburgse identiteit bestaat (niet). Een onderwerp dat het in de kroeg, bij verjaardagspartijen of andere klatsch gelegenheden altijd goed doet. Niet zelden uitmondend in discussies die leiden tot grote discrepanties in zienswijze. Overigens niet alleen aan de Limburgse stehtisch. De gemiddelde westerling kijft net zo graag over het onderwerp Limbo’s . De Maastrichtenaar is nog een derde poot die niet onderschat moet worden wat betreft zijn mening over de Limburgse identiteit. Menig inwoner van nota bene de hoofdstad van provincie ziet dat zijn stad toch vooral als een klein zelfstandig koninkrijkje. Van 1 tot en met 3 december gaat de wetenschap dieper in op deze materie. Dan staat “de Limburgse identiteit” centraal tijdens een wetenschappelijk symposium op het Netherlands Institute for Advanced Study in the Humanities and Social Sciences in Wassenaar.
Tijdens dit symposium nemen de deelnemers het begrip identiteit kritisch onder de loep. Uitgangspunt: de Limburgse identiteit bestaat niet. Voor het eerst wordt Limburg historisch, taalkundig en cultureel aan een internationaal wetenschappelijk publiek gepresenteerd. Behalve het NIAS (KNAW), zijn ook het Meertens Instituut (KNAW), de Universiteit van Amsterdam en de Universiteit van Maastricht betrokken.
Het symposium wordt onder andere georganiseerd door Leonie Cornips verbonden aan de Universiteit Maastricht en het Meertens Instituut. Ze is bijzonder hoogleraar taalcultuur en haar naam verraadt onmiskenbaar Maastrichtse roots. “Inderdaad. Mijn opa is van Maastrichtse origine. Zelf ben ik echter in Heerlen geboren.”
Wat komt aan bod tijdens het driedaagse symposium: “Iemand heeft niet vanzelfsprekend de Nederlandse identiteit als hij of zij Nederlands spreekt, de Nederlandse nationaliteit bezit, kennis heeft van Prinsjesdag of de verjaardag in familiekring viert met taart en blokjes kaas. Iemand heeft ook niet vanzelfsprekend de Limburgse identiteit als hij of zij carnaval viert, Nederlands met een zachte ‘g’ en dialect spreekt. Identiteit is een dynamisch, meervoudig en ambigu resultaat van het voelen, denken en handelen van individuen of groepen.”
In het politieke en publieke debat vindt echter weinig reflectie plaats op het begrip identiteit. Toch doet men in de huidige discussie over bijvoorbeeld Nederland als ‘immigratieland’ maar al te vaak een beroep op ‘de Nederlandse identiteit’ of ‘de Limburgse identiteit’ als iets vanzelfsprekends. Tijdens het symposium gaat men in op de complexiteit en veranderlijkheid van het begrip identiteit.”
Taal en cultuur uit Limburg?
Iemand voelt zich Limburger door het spreken van dialect of door het vieren van carnaval. Limburgers weten precies uit te leggen wat het eigene is aan hun dialect, of waarom hun feesten hun streek uniek maken is een veel gebezigde opvatting volgens de organisatoren. Maar vanuit wetenschappelijk perspectief roept die vanzelfsprekende lokale eigenheid grote vragen op. Veel van de lokaal als uniek ervaren talige en culturele praktijken blijken immers ook ‘bezit van elders’ te zijn. Dialect spreekt men niet alleen in Limburg en ook carnaval wordt boven de rivieren gevierd. De meeste mensen hebben nauwelijks zicht op de omvang van de verspreidingsgebieden van bepaalde praktijken. Duidelijk is wel dat mensen beschikbare talige en culturele elementen van dichtbij of veraf ‘selecteren’, zich deze eigen maken om ze daarna als ‘uniek voor hun gemeenschap’ te bestempelen. Het bestuderen van deze processen biedt inzicht in de wijze waarop identiteitsvorming samenhangt met veranderende politieke, economische, en technologische condities. Vooral in een internationaal grensgebied dat tegelijk een krimpgebied is, kan de politieke dimensie van uitingen van lokale en regionale identiteit beslist niet langer verwaarloosd worden.
Onderzoeksproject
Dit symposium is gekoppeld aan de recente leerstoel “Taalcultuur in Limburg” aan de Universiteit van Maastricht. Deze leerstoel is gefinancierd door de provincie Limburg. Het symposium is onderdeel van een aantal recente initiatieven die allen onderdeel zijn van een meerjarig en breder onderzoeksproject in de provincie Limburg naar het Limburgse ‘eigene’.
In deze donkere laatste dagen van december 2011 is het niet onprettig om terug te kijken naar de maand maart van dit jaar. Gelijk aan het begin van de maand met de roerige staart, zo ongeveer gelijk met de Mestreechter Vastelaovend, begon de zomer van 2011. Dat leverde een carnaval op die nog nooit iemand had beleefd. Drie dagen lang een strakblauwe hemel en tienduizenden goed gemutste verkleijders.
De cultuur van het volk kreeg de rest van de maand goed gezelschap. Veelal met een hoofdletter C geschreven. De TEFAF maakte van Maastricht weer dik een week lang tot kunststad van de wereld. Jan des Bouvrie bezocht het Jekerkwartier en Henriëtte Dijkinga showde voor de tweede maal in successie haar exclusieve hoeden in Hotel Apple Park.
Jong Oranje nam een middagje vrijaf voorafgaand aan een wedstrijd tegen Die Junge Mannschaft en bezocht het Vrijthof.
