Conferentie over waarnemen van verkiezingen brengt academici en praktijkmensen voor het eerst bij elkaar

Op 8 en 9 april 2011 organiseert de Universiteit Maastricht (UM) samen met het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) een tweedaagse conferentie over het waarnemen en beoordelen van verkiezingen.

Het is de eerste keer wereldwijd dat de academische en (internationale) politieke wereld bij elkaar gebracht worden. De deelnemers zullen met elkaar spreken over de mogelijkheden voor verbetering van ‘waarnemen en beoordelen’ van verkiezingen. Daarmee wordt ook het democratische gehalte van verkiezingen beter in beeld gebracht.

Tijdens de conferentie in de Onze Lieve Vrouwebasiliek te Maastricht, waar burgemeester Onno Hoes een welkomstwoord houdt, zullen nationaal en internationaal bekende vertegenwoordigers verschillende kanten van het waarnemen van verkiezingen belichten. Het doel van de conferentie is om internationale waarnemingsmissies te verbeteren door discussie en onderzoek.

Harry van Bommel, Tweede Kamerlid voor de SP en verkiezingswaarnemer voor de OVSE (Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa) bespreekt de rol en het functioneren van de individuele waarnemer. Brigade-Generaal b.d. Onno van der Wind belicht zijn rol als Hoofd van de waarnemingsmissie in Tadzjikistan. Bruce George, voormalig voorzitter van de Parlementaire Raad van de OVSE, gaat in op de lessen die getrokken kunnen worden uit vijftien jaar van verkiezingswaarnemingen. De academische wereld wordt onder anderen vertegenwoordigd door Susan Hyde (Yale University) en Marta Regalia (University Florence). Hyde laat cijfers zien van wereldwijde trends in waarnemingsmissies, terwijl Regalia de effecten behandelt van de aanwezigheid van 1400 waarnemers gedurende de verkiezingen ten tijde van de ‘oranjerevolutie’ eind 2004 in de Oekraïne.

Daarnaast wordt uitgebreid ingegaan op de manier waarop waarnemers worden ingezet voor missies door de internationale organisaties, zoals de OVSE, de EU en de Raad van Europa. Ook de achtergrond van ‘de waarnemer’ wordt belicht, zoals effect van de nationaliteit. Prof. Hans Schmeets (verbonden aan het CBS en de UM), initiatiefnemer van de conferentie, laat tevens zien welke landen – volgens zo’n 200 duizend rapporten van de waarnemers – democratisch zijn en gaat in op de ontwikkelingen over de afgelopen vijftien jaar.

Het oordeel over het democratische gehalte van de Nederlandse verkiezingen door de OVSE wordt op de tweede dag besproken. Daarbij komen ook het vertrouwen van het electoraat in de stemprocedures en de problematiek van het stemmen met de stemcomputer aan de orde. Tevens worden de gevolgen van de recente aanscherping van de Nederlandse regelgeving rondom het stemmen per volmacht belicht. Uit recente cijfers van het CBS blijkt dat het stemmen per volmacht is gedaald van 12 procent in 2006 naar 8 procent in 2010.

Onder de sprekers en deelnemers bevinden zich experts van uiteenlopende organisaties, zoals de EU, de OVSE, de Raad van Europa, de Tweede Kamer, de Kiesraad, de Stichting Kiezersonderzoek Nederland, het Centraal Bureau voor de Statistiek en de Universiteit Maastricht.

Maastricht heeft een nieuw college. Zes nieuwe wethouders gaan voor vier jaar innovatie en dynamiek. De vaart kwam niettemin gelijk de eerste raadsvergadering al behoorlijk onder druk te staan. Daar zorgt Leny Eijssen van de SP wel voor.

Vijf voor vijf haast ik mij over het Vrijthof richting raadszaal. Terrassen overvol, hier en daar liggen jongeren op het warme asfalt van het plein te genieten van Maastricht Lenteland. Welk een mooie attractie. Een verliefd koppel vindt elkaars lippen vlak voor de Italiaanse schepijskraam. Een typische dag  om de nieuwe wethouders feestelijk te installeren. Net op tijd binnen zie ik de publieke tribune zit dan ook tot aan de nok toe vol. Daar waar gestaan kan worden vinden vrienden, familie en andere belangstellenden ook nog een plaatsje. Iedereen is gereed om een raadsvergadering met een feestelijk tintje bij te wonen.

Relaxt kondigt burgemeester Jan Mans de agenda aan voor deze vergadering. Het feestje kan beginnen. Tussen de regels door laat hij de raadsleden nog weten dat de tribune toch vooral bemand wordt door mensen die komen feliciteren. Met andere woorden: hou het kort, maak uw punt en geef ruimte aan hen waar het vandaag omgaat.En daarna met zijn allen een hapje en een drankje.

Formateur, en straks weer wethouder Luc Winants, is de eerste spreker. Hij kijkt nog eens terug op de afgelopen vier jaar, laat de coalitiebesprekingen nog eens de revue passeren, geeft de coalitievisie over de komende vier jaar in een notendop weer en bedankt een aantal mensen. Punt. Het woord is aan de fractieleiders van de partijen in de gemeenteraad. Hier en daar al pittige kritiek van de oppositie en uiteraard veel woorden van vertrouwen door de leiders van de partijen die het college gaan vormen. So far, so good. Het een en ander verloopt redelijk vlotjes.

Dan is het Leny Eijssen show time. De fractieleider van de SP speelt het klaar, wederom mag gerust gesteld worden, een voltallige gemeenteraad, een burgemeester, griffier, allerhande ondersteunende ambtenaren,  maar bovenal zes bijna wethouders en een bomvolle publieke tribune het bloed onder de nagels vandaan te praten.

Het moet nu maar eens hardop gezegd worden, in dit geval dan geschreven: Leny Eijssen weet geen maat te houden bij het ventileren van haar standpunten, vragen stellen of andere vormen van redevoering in haar functie als gemeenteraadslid. De SP leidsvrouw is een meesteres in het gebruiken van spreektijd in naam van de democratie. Neen, laat ik het maar zeggen zoals het voelt: het is misbruik maken van de gelegenheid. Dat zijn ongetwijfeld harde woorden. Niet prettig om te vernemen, net zo min om ze te schrijven. Worden ze evenwel, voor mij overigens net zo onbegrijpelijk als Eijssen’s langdradige betogen, niet uitgesproken door haar partijgenoten of collega raadsleden, is het misschien goed dat iemand vanaf de zijlijn Leny Eijssen vriendelijk doch dringend verzoekt om haar betogen tot dragelijke proporties terug te brengen. We zijn tenslotte op de wereld om elkaar te helpen, niet waar?!

Laurens Bouvrie