Op een van mijn vele zoektochten naar pareltjes uit de Maastrichtse School stuitte ik op een website van een van onze grootste meesters uit de tijd 1900-1950, nl. Jonkheer Robert  Graafland.

In een voorgaand artikel heeft u kunnen lezen dat mijn mening over de Maastrichtse  musea en hun aandacht voor de Maastrichtse kunstenaars niet louter positief is.  Sterker nog:  ik vond het nodig om behoorlijk kritisch te zijn. Die mening moet ik evenwel enigszins bijstellen. En daar ben ik zeer blij mee. Waarom?  Omdat de directeur van het Museum aan het Vrijthof, Monique Dickhaut, niet alleen verscheidene boeken en biografieën over Maastrichtse kunstenaars heeft geschreven maar ook is zij druk doende een oeuvre tentoonstelling te organiseren over Robert Graafland (www.robgraafland.nl ).  En dat is goed nieuws voor Maastricht. Graafland is een van de meest vooraanstaande kunstenaars van eind 19^e begin 20^ste eeuw. Daarnaast een belangrijk leermeester voor kunstenaars als Hollman, Jonas, Narinx, Bellefroid en vele andere aansprekende Maastrichtse kunstenaars.

Deze expositie in het museum aan het Vrijthof zal medio 2011/2012 plaatsvinden. Het museum doet op deze site een oproep aan alle mensen om hun medewerking hieraan te verlenen en evt. kunstwerken die men van Graafland in bezit ter beschikking te stellen ( in bruikleen) om met deze expositie een zo compleet mogelijk overzicht te geven van deze prachtige kunstenaar. Dit is fantastisch initiatief, waar we op moeten proberen verder te bouwen om de Maastrichtse School verder de aandacht te geven die ze verdient.

Robert Graafland en zijn Maastrichtse tijd

Jonkheer Robert Archibald Antonius Joan (Rob) Robert Graafland wordt geboren op 26 november 1875 in Maastricht als tweede zoon van Jonkheer Joan Graafland en Suzanne Mols uit Heerlen. Joan Graafland vestigt zich als bankier en commissionair in Maastricht, maar na het  faillissement van de bank in 1890 vertrekt Graafland sr. Met zijn vrouw en zes kinderen naar Nieuwe Amstel, later naar Amsterdam en wordt daar handelsagent.

Na zijn opleiding aan de Rijksacademie voor beeldende kunst in Amsterdam keert Rob Graafland, op 23 jarige leeftijd , weer terug naar Maastricht om aan het nieuwe Stadsteekeninstituut van Maastricht het vak “natuurtekenen” te doceren. De jonge docent is ambitieus en herkent het artistieke talent in enkele van zijn leerlingen. Om meer mogelijkheden te hebben om hun gaven verder te laten ontplooien richt hij in 1902, met toestemming van de directie van het Stadsteekeninstituut en de gemeente Maastricht, de “Zondagsschool voor decoratieve kunsten”op. Op de enige vrije dag die deze werklieden gegund is, maakt hij zijn beste leerlingen vertrouwd met het gebruik van olieverf en linnen en hij leert hen tekenen en schilderen naar model.

Graafland ontpopt zich als een enthousiast leermeester, die zijn leerlingen niet alleen de technische aspecten van het tekenen en schilderen bijbrengt , maar hen ook kennis laat maken met kunst en cultuur in de meest brede zin van het woord. Voor deze jonge mensen, waarvan de meesten afkomstig zijn uit het arbeidersmilieu, is dit een ware openbaring. Zelf blijft hij in deze tijd als kunstenaar enigszins steken in zijn groeiproces.  Deze rem op zijn persoonlijke resultaten in de kunst doen hem in 1906 besluiten huis en haard te verlaten. Hij vertrekt naar de Verenigde Staten van Amerika. Daar, op Staten Island, New York, komt Graafland weer ten bloei en ontworstelt hij zich van romantisch-academisme (nationalistische romantiek). Hier experimenteert hij met plein-air (open lucht) schilderen en het opbouwen van het beeld in kleurvlakken.

Na terugkomst in Maastricht, in 1907, verkoopt hij het met zoveel zorg gebouwde en samen met zijn leerlingen gedecoreerde en ingerichte huis aan de Scharnerweg en vestigt hij zich met zijn gezin in Wandre ( Belgie).  Om een jaar later al weer terug te komen. In 1908 betrekt hij een huis aan de Burgemeester Ceulenstraat in Sint Pieter. In dit huis maakt hij een ontmoetingsplaats voor zijn leerlingen en vrienden. Herman Gouwe, Chris Hammes, Jules Brouwers, Willem van Konijnenburg, operazanger Joseph Joosten en dirigent Henri Hermans. De Zondagsschool maakt een nieuwe bloeiperiode door waarin Graafland  met zijn leerlingen naar buiten trekt om “en plein air” te gaan schilderen aan de oevers van de Maas en Jeker of op de heuvels rondom de stad. Graafland maakt zich in deze tijd wederom tot middelpunt van het culturele leven in Maastricht.

Volgende keer gaan we verder met wat voor invloed Graafland had op schilders als Jonas, Eberhard, Narinx, Postmes, Bakhoven en Gouwe.

John Gerards, Maastricht fine art

www.JohnGerards.com

Referentie:  Gezicht van Maastricht, M.F.A. Dickhaut, 1995.

Pieter Scheen.

www.robgraafland.nl

Als Maastrichtenaren gebruiken we maar al te graag het woord gruuts. Pratend of schrijvend over onze prachtige stad met de Slevrouwe, Sint Servaas, het Vrijthof en al die prachtige kleine straatjes en pleinen in de binnenstad. Volkomen terecht. De Limburgse hoofdstad heeft een centrum dat kan wedijveren met tal van andere historische locaties.

Maar zijn we ook trots en/of bekend met onze Maastrichtse beeldende kunstenaars die de stad, aan het einde van de 19^e eeuw en het begin van de 20^e eeuw, in beeld brachten en het romantische Maastrichtse straatbeeld kleurden?

Graag wil ik de lezers van Maastricht Aktueel kennis laten maken met tal van Maastrichtse kunstenaars. Sommigen van hen bekend tot – zeker lokaal – zeer bekend, anderen (bijna) vergeten, evenwel zeker niet minder talentvol en interessant. Velen van hen die aan bod komen bekwaamden zich in het dagelijks stadsleven of de historische binnenstad op doek vast te leggen.

Ik ben van mening dat deze kunstenaars niet de eer en aandacht krijgen die hun eigenlijk toekomt. In talloze privé collecties van Maastrichtse families vind ik vaak een enorme rijkdom aan verborgen juweeltjes uit de “Maastrichtse school”.  Een school of kunstrichting die volgens de gevestigde orde uit de museale wereld niet of niet noemenswaardig bestaan heeft. Laat me het maar gelijk zeggen: Dat durf ik te bestrijden!

In komende maanden wil ik u, tweewekelijks, een Maastrichtse schilder uit deze, naar mijn stellige overtuiging, ondergewaardeerde kunstrichting voorstellen. Misschien draagt dat bij om bij de Maastrichtse musea een prikkeling te weeg te brengen dat deze stroming van Maastrichtse kunstenaars (met name uit de periode 1900 tot 1950) de aandacht krijgt die het verdient: meer aandeel van Maastrichtse kunstenaars in de vaste collecties van de musea in onze stad.

Los van het feit dat deze artiesten hierdoor de eer krijgen die hen toekomt is een dergelijke waardering een extra profilering voor de stad die zo graag prat gaat op haar historie. Bezoekers geeft dat een extra reden om een museum te bezoeken. Voor menigeen die zo graag Maastricht niet alleen willen profileren als gezellige winkel- en  ‘op stap’ stad maar vooral toch ook als cultuurstad , toch een flirt om serieus over na te denken.

Wat is dan mooier om de jaarlijks talloze bezoekers te trakteren op iets dat tot op heden nooit echt bekend is geworden: De Maastrichtse School. Veel van die werken maken een behoorlijk deel uit van de Maastrichtse kunsthistorie en zijn het bekijken meer dan waard. Het is algemeen bekend en onderzocht dat veel bezoekers van de stad niet alleen om de sfeer van de stad, de mooie winkels en de prachtige pleinen hun weg hier naar toe vinden. Velen van hen hebben ook interesse om de (kunst)geschiedenis van deze stad te zien. Ik ben er van overtuigt dat de gemiddelde bezoeker aan Maastricht graag een middagje naar een museum gaat waar de kunstenaars van weleer de bezoeker laten genieten hoe zij in hun tijd Maastricht zagen.

Waarom Maastrichtse musea, tot op heden,  bezoekers van de stad en ook de eigen inwoners niet of nauwelijks kennis laat maken met het Maastrichtse kunstenaarsgilde heeft ongetwijfeld van doen met de immer aanwezige discussie: Wat is kunst?  Laat mij voorop stellen dat de Maastrichtse School sowieso geen kitsch is. Ik ben realist genoeg om te constateren dat het geen wereldkunstenaars zijn geweest die de stad decennialang op doek hebben vastgelegd. Maar ze zijn in wel in staat geweest op eigen karakteristieke wijze de stad van toen voor eeuwig vast te leggen. En niet zelden op een behoorlijk tot zeer hoog niveau.  En dat is wat veel museumbezoekers zeer interessant vinden. Kunstliefhebbers zijn niet per definitie alleen maar hoogdravende elitaire mensen op zoek naar contemporaine kunst of andere door musea zo vaak geprezen, maar door de gemiddelde liefhebber niet begrepen kunstuitingen. Het is niet voor niks dat de musea Mesdag en Gemeente Museum in Den Haag zo populair zijn met hun permanente collecties van de Haagse School. In de residentiestad wordt gewoon getoond hoe trots een stad kan zijn op haar eigen kunstgeschiedenis en omgeving.

De hoogste tijd dus om de vaak prachtige werken van Maastrichtse kunstenaars onder het stof vandaan te halen en aan u voor te stellen. Ik presenteer u kunstenaars uit de periode 1900 – 1950  als Charles Hollman, Henri Jonas, Frans Ronda, W. Neuhof, Han Jelinger, Jos Narinx, Rob Graafland, Edmond Bellefroid, Kromjong, Gregoire, Wilhelmus. Maar ook latere Maastrichtse kunstenaars als Pieter Defesche, Ger Lataster, Jef Diederen en Gene Eggen gaan ongetwijfeld aan bod komen.

John Gerards

Maastricht Fine Art

Kunstverzamelaar en kunstadviseur

Mocht u opmerkingen op hebben of heeft u kunstwerken van Maastrichtse kunstenaars in uw bezit en wilt u hier meer informatie over, kunt u deze  mailen aan:  jwmmgerards@home.nl

Met veel plezier introduceert Maastricht Aktueel de vanaf februari 2010 startende kunstrubriek: De Maastrichtse School. Met regelmaat gaat John Gerards van Maastricht Fine Art de lezers trakteren op interessante, prikkelende en zo nu en dan zeer verrassende beschouwingen en wetenswaardigheden over Maastrichtse kunstenaars en hun werken.

John Gerards is al jarenlang een verwoed verzamelaar van kunst. Vooral schilderijen van eind 19^e en begin 20^ste eeuw weten zijn belangstelling te vinden. En schilders uit zijn geboortestad Maastricht mogen helemaal rekenen op zijn speurtocht naar verborgen meesterwerkjes. De 48-jarige Maastrichtenaar spendeert, naast zijn drukke baan als commercieel directeur van de reisorganisatie Vacansoleil, bijna geheel zijn vrije tijd aan kunststudies en speurtochten naar bekende en minder bekende schilders.

In de loop der jaren ontwikkelde John Gerards een eigen visie over met name de Maastrichtse School. Zijn meningen en oordelen over de Maastrichtse kunst, maar meer nog hoe Maastricht in de loop der jaren met haar kunstenaars is omgegaan,  zijn niet alleen zeer interessant om meer te leren over de Maastrichtse kunstenaars. Meer nog is hij bereid om ook kritisch te zijn over hoe de stad structureel de kunstenaars uit eigen stad te vergeten zo niet te negeren.

In de volgende rubriek van De Maastrichtse School – die direct op dit artikel volgt –  gaat John Gerards gelijk pittig van start met de vraag waarom Maastricht geen museum heeft waar de rijke schilderkunst die de stad kent permanent tentoongesteld wordt.

Laurens Bouvrie.