Op een van mijn vele zoektochten naar pareltjes uit de Maastrichtse School 
stuitte ik op een website van een van onze grootste meesters uit de tijd 1900-1950, nl. Jonkheer Robert Graafland.
In een voorgaand artikel heeft u kunnen lezen dat mijn mening over de Maastrichtse musea en hun aandacht voor de Maastrichtse kunstenaars niet louter positief is. Sterker nog: ik vond het nodig om behoorlijk kritisch te zijn. Die mening moet ik evenwel enigszins bijstellen. En daar ben ik zeer blij mee. Waarom? Omdat de directeur van het Museum aan het Vrijthof, Monique Dickhaut, niet alleen verscheidene boeken en biografieën over Maastrichtse kunstenaars heeft geschreven maar ook is zij druk doende een oeuvre tentoonstelling te organiseren over Robert Graafland (www.robgraafland.nl ). En dat is goed nieuws voor Maastricht. Graafland is een van de meest vooraanstaande kunstenaars van eind 19e begin 20ste eeuw. Daarnaast een belangrijk leermeester voor kunstenaars als Hollman, Jonas, Narinx, Bellefroid en vele andere aansprekende Maastrichtse kunstenaars.
Deze expositie in het museum aan het Vrijthof zal medio 2011/2012 plaatsvinden. Het museum doet op deze site een oproep aan alle mensen om hun medewerking hieraan te verlenen en evt. kunstwerken die men van Graafland in bezit ter beschikking te stellen ( in bruikleen) om met deze expositie een zo compleet mogelijk overzicht te geven van deze prachtige kunstenaar. Dit is fantastisch initiatief, waar we op moeten proberen verder te bouwen om de Maastrichtse School verder de aandacht te geven die ze verdient.
Robert Graafland en zijn Maastrichtse tijd
Jonkheer Robert Archibald Antonius Joan (Rob) Robert Graafland wordt geboren op 26 november 1875 in Maastricht als tweede zoon van Jonkheer Joan Graafland en Suzanne Mols uit Heerlen. Joan Graafland vestigt zich als bankier en commissionair in Maastricht, maar na het faillissement van de bank in 1890 vertrekt Graafland sr. Met zijn vrouw en zes kinderen naar Nieuwe Amstel, later naar Amsterdam en wordt daar handelsagent.
Na zijn opleiding aan de Rijksacademie voor beeldende kunst in Amsterdam keert Rob Graafland, op 23 jarige leeftijd , weer terug naar Maastricht om aan het nieuwe Stadsteekeninstituut van Maastricht het vak “natuurtekenen” te doceren. De jonge docent is ambitieus en herkent het artistieke talent in enkele van zijn leerlingen. Om meer mogelijkheden te hebben om hun gaven verder te laten ontplooien richt hij in 1902, met toestemming van de directie van het Stadsteekeninstituut en de gemeente Maastricht, de “Zondagsschool voor decoratieve kunsten”op. Op de enige vrije dag die deze werklieden gegund is, maakt hij zijn beste leerlingen vertrouwd met het gebruik van olieverf en linnen en hij leert hen tekenen en schilderen naar model.
Graafland ontpopt zich als een enthousiast leermeester, die zijn leerlingen niet alleen de technische aspecten van het tekenen en schilderen bijbrengt , maar hen ook kennis laat maken met kunst en cultuur in de meest brede zin van het woord. Voor deze jonge mensen, waarvan de meesten afkomstig zijn uit het arbeidersmilieu, is dit een ware openbaring. Zelf blijft hij in deze tijd als kunstenaar enigszins steken in zijn groeiproces. Deze rem op zijn persoonlijke resultaten in de kunst doen hem in 1906 besluiten huis en haard te verlaten. Hij vertrekt naar de Verenigde Staten van Amerika. Daar, op Staten Island, New York, komt Graafland weer ten bloei en ontworstelt hij zich van romantisch-academisme (nationalistische romantiek). Hier experimenteert hij met plein-air (open lucht) schilderen en het opbouwen van het beeld in kleurvlakken.
Na terugkomst in Maastricht, in 1907, verkoopt hij het met zoveel zorg gebouwde en samen met zijn leerlingen gedecoreerde en ingerichte huis aan de Scharnerweg en vestigt hij zich met zijn gezin in Wandre ( Belgie). Om een jaar later al weer terug te komen. In 1908 betrekt hij een huis aan de Burgemeester Ceulenstraat in Sint Pieter. In dit huis maakt hij een ontmoetingsplaats voor zijn leerlingen en vrienden. Herman Gouwe, Chris Hammes, Jules Brouwers, Willem van Konijnenburg, operazanger Joseph Joosten en dirigent Henri Hermans. De Zondagsschool maakt een nieuwe bloeiperiode door waarin Graafland met zijn leerlingen naar buiten trekt om “en plein air” te gaan schilderen aan de oevers van de Maas en Jeker of op de heuvels rondom de stad. Graafland maakt zich in deze tijd wederom tot middelpunt van het culturele leven in Maastricht.
Volgende keer gaan we verder met wat voor invloed Graafland had op schilders als Jonas, Eberhard, Narinx, Postmes, Bakhoven en Gouwe.
John Gerards, Maastricht fine art
Referentie: Gezicht van Maastricht, M.F.A. Dickhaut, 1995.
Pieter Scheen.
