Het leven van de Maastrichtse kunstenaar Robert Graafland Deel 2

Alle ervaringen en indrukken die Graafland in zijn leven heeft opgedaan zijn merkwaardigerwijs niet terug te vinden in de schilderijen van zijn leerlingen. Is zijn eigen werk vrijwel continue onderhevig aan stijlveranderingen,  zijn expressie uit zijn Amsterdamse tijd is bijna niet te vergelijken met zijn hetgeen hij maakt tijdens zijn verblijf in New York, heeft totaal geen invloed op de lessen die hij geeft aan zijn leerlingen in de hoofdstad van Limburg. Toch probeert deze grote meester het culturele en artistieke klimaat in Maastricht te verbeteren en naar een hoger plan te tillen. Hiervoor richt hij in 1910 samen met Vic Reinders, Jan Bakhoven, Guillaume Eberhard, Herman Gouwe , Henri Jonas, J. van der Kooy en Jos Narinx de Limburgse Kunstkring op. Deze vereniging wordt opgezet naar voorbeeld van het Sint Lucasgilde , waarvan Graafland eerder dat jaar lid van is geworden.

Het gezelschap maakt serieus plannen om in Maastricht geregeld tentoonstellingen te houden van leden. Nogal in hetzelfde jaar van oprichting wordt de eerste expositie gehouden in de Dominikanerkerk met werken van Graafland, Bakhoven, Eberhard, Gouwe, Jonas, van der Kooy, Narinx en Postmes. Een succesvolle en actieve periode van exposeren en het verrijken van het culturele leven volgt.

In 1936, als de Limburgse kunstkring het 5^e lustrum viert en bijna is uitgerangeerd door de oprichting van de concurrerende Kunstenaarsvereniging Limburg, hebben in die kwart eeuw, 25 groepstentoonstellingen, 30 eenmanstentoonstellingen en 54 tentoonstellingen van niet/leden plaatsgevonden.

Graafland maakt gedurende die periode hevige depressies door. Het leven valt hem zwaar. Dat leidt tot een dramatisch dieptepunt in 1933 als hij een poging doet zichzelf van het leven te beroven. Deze wanhoopsdaad kost hem een oog en doet hem in een psychiatrische inrichting belanden, eerst in Apeldoorn en later in Vught. Wel leidt deze dramatische tijd nog een keer tot een behoorlijke creatieve periode. Graafland keert echter na zijn ontslag uit de inrichting in Brabant niet meer terug naar Maastricht. De laatste jaren van zijn leven brengt hij door in Den Haag en Vught. Vlak voor Nederland vijf jaar lang onder het juk van Nazi-Duitsland geraakte overleed hij op 28 april tijdens een operatie in een ziekenhuis in Heerlen.

Zijn vriend Vic Reinders schreef naar aanleiding van zijn overlijden onderstaand gedicht:

In ’t lentelicht zal men hem grafwaarts leiden

Hem, die dat licht zoo hevig heeft bemind,

Die, telken jaar, gelukkig als een kind,

Het openplooien der witte bloemen beidde,

Strooit op zijn zerk dan witte en rode rozen,

En paarse en hemelsblauwe violier,

Dat lichtdoorzinderd loof de rustplaats siert

Van hem, dien licht en kleur tot meester kozen.

En denkt: de dood nam slechts het lijf, dat viel,

Zijn geest gaf doode stof het lichtend leven,

De schoonheid, die hij schiep, is ons gebleven;

Laten wij danken: biddend voor zijn ziel

John Gerards.

Met dank aan:

Wikipedia

Gezicht van Maastricht, Drs. M.F.A. Dickhaut

www.robgraafland.nl

Volgende keer vervolgen de serie met de levensloop van Charles Hollman 1877-1953

Op een van mijn vele zoektochten naar pareltjes uit de Maastrichtse School stuitte ik op een website van een van onze grootste meesters uit de tijd 1900-1950, nl. Jonkheer Robert  Graafland.

In een voorgaand artikel heeft u kunnen lezen dat mijn mening over de Maastrichtse  musea en hun aandacht voor de Maastrichtse kunstenaars niet louter positief is.  Sterker nog:  ik vond het nodig om behoorlijk kritisch te zijn. Die mening moet ik evenwel enigszins bijstellen. En daar ben ik zeer blij mee. Waarom?  Omdat de directeur van het Museum aan het Vrijthof, Monique Dickhaut, niet alleen verscheidene boeken en biografieën over Maastrichtse kunstenaars heeft geschreven maar ook is zij druk doende een oeuvre tentoonstelling te organiseren over Robert Graafland (www.robgraafland.nl ).  En dat is goed nieuws voor Maastricht. Graafland is een van de meest vooraanstaande kunstenaars van eind 19^e begin 20^ste eeuw. Daarnaast een belangrijk leermeester voor kunstenaars als Hollman, Jonas, Narinx, Bellefroid en vele andere aansprekende Maastrichtse kunstenaars.

Deze expositie in het museum aan het Vrijthof zal medio 2011/2012 plaatsvinden. Het museum doet op deze site een oproep aan alle mensen om hun medewerking hieraan te verlenen en evt. kunstwerken die men van Graafland in bezit ter beschikking te stellen ( in bruikleen) om met deze expositie een zo compleet mogelijk overzicht te geven van deze prachtige kunstenaar. Dit is fantastisch initiatief, waar we op moeten proberen verder te bouwen om de Maastrichtse School verder de aandacht te geven die ze verdient.

Robert Graafland en zijn Maastrichtse tijd

Jonkheer Robert Archibald Antonius Joan (Rob) Robert Graafland wordt geboren op 26 november 1875 in Maastricht als tweede zoon van Jonkheer Joan Graafland en Suzanne Mols uit Heerlen. Joan Graafland vestigt zich als bankier en commissionair in Maastricht, maar na het  faillissement van de bank in 1890 vertrekt Graafland sr. Met zijn vrouw en zes kinderen naar Nieuwe Amstel, later naar Amsterdam en wordt daar handelsagent.

Na zijn opleiding aan de Rijksacademie voor beeldende kunst in Amsterdam keert Rob Graafland, op 23 jarige leeftijd , weer terug naar Maastricht om aan het nieuwe Stadsteekeninstituut van Maastricht het vak “natuurtekenen” te doceren. De jonge docent is ambitieus en herkent het artistieke talent in enkele van zijn leerlingen. Om meer mogelijkheden te hebben om hun gaven verder te laten ontplooien richt hij in 1902, met toestemming van de directie van het Stadsteekeninstituut en de gemeente Maastricht, de “Zondagsschool voor decoratieve kunsten”op. Op de enige vrije dag die deze werklieden gegund is, maakt hij zijn beste leerlingen vertrouwd met het gebruik van olieverf en linnen en hij leert hen tekenen en schilderen naar model.

Graafland ontpopt zich als een enthousiast leermeester, die zijn leerlingen niet alleen de technische aspecten van het tekenen en schilderen bijbrengt , maar hen ook kennis laat maken met kunst en cultuur in de meest brede zin van het woord. Voor deze jonge mensen, waarvan de meesten afkomstig zijn uit het arbeidersmilieu, is dit een ware openbaring. Zelf blijft hij in deze tijd als kunstenaar enigszins steken in zijn groeiproces.  Deze rem op zijn persoonlijke resultaten in de kunst doen hem in 1906 besluiten huis en haard te verlaten. Hij vertrekt naar de Verenigde Staten van Amerika. Daar, op Staten Island, New York, komt Graafland weer ten bloei en ontworstelt hij zich van romantisch-academisme (nationalistische romantiek). Hier experimenteert hij met plein-air (open lucht) schilderen en het opbouwen van het beeld in kleurvlakken.

Na terugkomst in Maastricht, in 1907, verkoopt hij het met zoveel zorg gebouwde en samen met zijn leerlingen gedecoreerde en ingerichte huis aan de Scharnerweg en vestigt hij zich met zijn gezin in Wandre ( Belgie).  Om een jaar later al weer terug te komen. In 1908 betrekt hij een huis aan de Burgemeester Ceulenstraat in Sint Pieter. In dit huis maakt hij een ontmoetingsplaats voor zijn leerlingen en vrienden. Herman Gouwe, Chris Hammes, Jules Brouwers, Willem van Konijnenburg, operazanger Joseph Joosten en dirigent Henri Hermans. De Zondagsschool maakt een nieuwe bloeiperiode door waarin Graafland  met zijn leerlingen naar buiten trekt om “en plein air” te gaan schilderen aan de oevers van de Maas en Jeker of op de heuvels rondom de stad. Graafland maakt zich in deze tijd wederom tot middelpunt van het culturele leven in Maastricht.

Volgende keer gaan we verder met wat voor invloed Graafland had op schilders als Jonas, Eberhard, Narinx, Postmes, Bakhoven en Gouwe.

John Gerards, Maastricht fine art

www.JohnGerards.com

Referentie:  Gezicht van Maastricht, M.F.A. Dickhaut, 1995.

Pieter Scheen.

www.robgraafland.nl

Tot  20 juni 2010 is in Museum aan het Vrijthof de tentoonstelling “Ontmoeting met Rob Graafland (1875-1940) te zien.

Het is de eerste tentoonstelling die Museum aan het Vrijthof dit jaar maakt onder de noemer “Verborgen collecties.”

Museum aan het Vrijthof heeft een grote collectie schilderijen en tekeningen van deze Maastrichtse schilder die slechts zelden het depot verlaten. In deze tentoonstelling zijn 35 schilderijen en een groot aantal tekeningen en aquarellen uitgezocht die samen een goed beeld geven van het oeuvre van deze kunstenaar.

Rob Graafland keerde in 1898, na voltooiing van zijn opleiding aan de Rijksacademie in Amsterdam, terug naar zijn geboortestad Maastricht om de tekenopleiding van het nieuwe Stadsteekeninstituut op te starten. Aan dit instituut leerden jonge, slecht opgeleide ambachtslieden tekenen naar de natuur.

Artistiek groeide Graafland in deze jaren niet en in 1906 voelde hij het isolement zo sterk dat hij de behoefte voelde te breken met het verleden. Hij vertrok voor enkele maanden naar de Verenigde Staten. Teruggekeerd in Maastricht, vernietigde hij al zijn oude werk en maakte hij een nieuwe start. Graafland zocht weer contact met de ontwikkelingen in Amsterdam en sloot zich aan bij de Larensche Kunsthandel en het Sint-Lucasgilde, beide toonaangevende kunstkringen.

Het werk uit de jaren tussen 1909 en 1919 toont een kracht en levenslust die het noch voor die tijd had, noch na dit tijd zou hebben. De brede verftoetsen, de sprankelende kleuren en het samenvloeien van voor- en achtergrond verraden zijn belangstelling voor het luminisme.

Dagelijks te bezoeken met uitzondering van de maandag.

Museum aan het Vrijthof

Vrijthof 18
6211 LD Maastricht

Tel: 043 321 13 27

E-mail: info@museumaanhetvrijthof.nl

www.museumaanhetvrijthof.nl