Vormt de economische wetenschap een bedreiging voor de normale managementpraktijk en de economie? Hoe verantwoordelijk wil ze zijn voor de gevolgen en effecten van wat ze onderwijst.
Goed bezien schept zij voorwaarden voor de zware geldverslavingen, die het systeem ernstig bedreigen. Vooral de zogenoemde “agent”-theorieën in de economie lijken wel drugsdealers met aantrekkelijke aanbiedingen.
Belangrijk in de academische economie is sturing. Hoe zet je aan tot gewenst gedrag? Weet je wat mensen beweegt? De economie gaat uit van de rationele mens. Mensen gebruiken hun verstand. Mensen vergelijken naar profijt, ze pakken het meest gunstige. Ze doen wat voor hen het meest oplevert en calculeren naar eigen voordeel. Wil je dus iemand sturen dan moet je dat met veel geld aantrekkelijk maken.
Wat zien we gebeuren? Anders dan dat de politiek de financiële markt kritisch analyseert of verbiedt, helpt ze de bankiers met afkicken. Hoe doet de politiek dat? Onvoorstelbaar veel belastinggeld wordt aangevoerd om als amfetamine het lijden van de zieke, verslaafde bankelite draaglijker te maken.
De meeste economen richten hun kennis en weten op het marktkapitalisme. Geld en markt zijn vitaal om het kapitalisme bijeen te houden, maar ze kunnen het ook ontwrichten. Geld en kapitaal hebben het primaat verworven. Zo bepaalt de aandeelhouderswaarde het ‘succes’ van bedrijven. Precies daarom worden de leidinggevenden van bedrijven zo extreem hoog beloond om te zorgen voor veel aandeelhouderswaarde. De economische wetenschap is niet schuld aan de hoge waarde van aandelen, wel aan het feit dat zij onderwijst dat als je meer waarde wilt, dan moet je ze precies daarop belonen. Zij legitimeert hoge beloningen om dat je zo kunt sturen. Geld, veel geld is bedoeld als stuurinstrument, maar het blijkt te werken als een ‘drug’. Men raakt aan veel geld verslaafd.
Bij banken gebeurt exact hetzelfde. Banken zijn een soort van geldverkeersregelaar, dat levert voor hen nogal wat meerwaarde op, denk aan interest. Geld kan op verschillende manieren nog meer geld voor banken genereren. Dat hebben ‘bankiers’ goed gesnapt. Niet voor niks zijn banken hun geld vooral gaan stoppen daar waar het het meest oplevert. Dat zijn maar zelden bedrijven en markten in hun omgeving. Het is erger, banken gingen investeren in andere banken en in hoog renderende bankproducten. Dezelfde ‘drug‘ van geldzucht werkt ook hier Om er meer van te krijgen, rommelen banken met wat van waarde is. Vele bankiers en hun geldhandelaren zijn nog steeds verslingerd aan (erg) hoge beloningen. Dat leidde tot de waanzin van de los van de reële economie staande financiële markt.
Prof. dr Wil Foppen is hoogleraar Strategisch Leiderschap en werkzaam aan de School of Business & Economics
